Nỗi lo ở làng nghề đóng tàu Trung Kiên 700 năm tuổi

Làng nghề “khát” việc

Những tháng đầu năm, nhiều thợ đóng tàu ở làng Trung Kiên rơi vào cảnh thiếu việc làm kéo dài, thu nhập giảm sút rõ rệt. Từ sau Tết đến nay, không ít xưởng chỉ hoạt động cầm chừng, thậm chí tạm dừng sản xuất, khiến đời sống người lao động gặp nhiều khó khăn.

Một xưởng đóng tàu tại Làng nghề đóng tàu Trung Kiên gần như "nằm im" suốt mấy tháng nay. Ảnh: Đình Tuyên

Dọc bãi đóng tàu, không khí trầm lắng hiện rõ. Những thân gỗ nằm im lìm, tiếng cưa xẻ, tiếng búa đục từng vang lên suốt ngày đêm, nay chỉ còn lác đác ở một vài cơ sở còn duy trì hoạt động.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ những biến động trong ngành Thủy sản. Việc hạn chế đóng mới tàu cá, cùng với xu hướng khai thác hải sản chi phí tăng, ngư dân ít đóng tàu mới làm làng nghề đóng tàu Trung Kiên mất đi nhiều việc làm. Nhu cầu sụt giảm kéo theo đơn hàng thưa vắng, nhiều xưởng không còn đủ việc làm để duy trì.

Những con tàu cũ nằm chờ sửa chữa. Ảnh: Đình Tuyên

Giá nhiên liệu tăng cao khiến chi phí mỗi chuyến biển tăng mạnh, trong khi giá hải sản lại bấp bênh. Không ít chủ tàu rơi vào cảnh “đi biển không đủ bù tiền dầu”, buộc phải cho tàu nằm bờ dài ngày. Khi tàu không ra khơi, nhu cầu đóng mới hay sửa chữa cũng gần như đóng băng, ảnh hưởng trực tiếp đến việc làm của thợ đóng tàu.

Trước tình trạng thiếu việc, nhiều xưởng buộc phải chuyển sang sửa chữa, cải hoán tàu cũ để cầm cự. Tuy nhiên, công việc không thường xuyên, giá trị thấp, chỉ đủ trang trải chi phí. Không ít cơ sở phải tạm ngừng hoạt động, thợ thuyền rơi vào cảnh làm ngày nào hay ngày đó.

Ông Nguyễn Đức Chất, thợ đóng tàu có hơn 40 năm gắn bó với nghề ở Làng nghề đóng tàu Trung Kiên cho biết, từ sau Tết đến nay hầu như không có việc làm. “Nghe chủ xưởng nói cuối tháng 3 sẽ có việc, nhưng đến giờ vẫn chưa có. Nếu thời gian tới vẫn không có việc thì tôi cũng phải đi nơi khác kiếm việc”, ông Chất chia sẻ.

Đơn hàng thưa thớt, ông Trần Đăng Thuận, chủ xưởng lặng lẽ tự làm từng công đoạn. Ảnh: Đình Tuyên

Tại một xưởng nhỏ, ông Thuận đang lặng lẽ sửa lại con tàu cho khách. Không còn cảnh đông thợ như trước, mọi công đoạn ông đều tự tay đảm nhận. “Giờ làm chủ yếu lấy công làm lãi, không dám thuê thêm người vì không có việc đều. Việc thì lúc có, lúc không, nhưng bỏ nghề thì tiếc lắm”, ông nói.

Trước khó khăn kéo dài, một số hộ dân đã chuyển sang làm nghề khác để mưu sinh như nuôi hàu, buôn bán nhỏ… nhằm ổn định thu nhập. Nhiều lao động trẻ cũng lựa chọn rời quê đi làm tại các khu công nghiệp hoặc xuất khẩu lao động.

Một số hộ dân đã chuyển sang nghề khác để ổn định thu nhập. Ảnh: Đình Tuyên

Giữ lửa nghề trong gian khó

Làng nghề đóng tàu Trung Kiên là một trong những làng nghề đóng tàu lâu đời ở vùng cửa biển, hình thành cách đây gần 700 năm. Trải qua nhiều biến thiên lịch sử, nghề đóng tàu không chỉ là kế sinh nhai mà còn trở thành niềm tự hào, một phần ký ức văn hóa của cư dân nơi đây.

Thời kỳ hưng thịnh nhất của làng nghề kéo dài từ cuối những năm 1990 đến khoảng năm 2017. Khi đó, Làng nghề đóng tàu Trung Kiên được xem như một “điểm đến” quen thuộc của nhiều chủ tàu đến từ các tỉnh ven biển như Quảng Bình, Thanh Hóa, Quảng Ninh… tìm về đặt đóng. Có thời điểm, gần 50 xưởng hoạt động liên tục, tạo việc làm cho hàng trăm lao động địa phương. Không khí sản xuất nhộn nhịp, tiếng búa, tiếng đục đẽo vang lên suốt ngày đêm đã tạo nên nhịp sống đặc trưng của một làng nghề ven biển.

Những con tàu cũ khoác lại “lớp áo mới” qua bàn tay người thợ làng nghề. Ảnh: Đình Tuyên

Không chỉ mang giá trị kinh tế, Làng nghề đóng tàu Trung Kiên còn ghi dấu trong lịch sử khi từng tham gia đóng tàu phục vụ nhiệm vụ trên biển trong những năm chiến tranh. Đến năm 2003, Hợp tác xã đóng tàu thuyền - mộc Trung Kiên được thành lập với 39 thành viên và hơn 300 lao động, góp phần đưa nghề phát triển theo hướng bài bản hơn, duy trì ổn định trong nhiều năm.

Tuy nhiên, trước những biến động của thị trường và sự thay đổi trong nhu cầu đóng tàu, làng nghề dần rơi vào giai đoạn khó khăn. Số lượng đơn hàng giảm, hoạt động sản xuất không còn sôi động như trước. Dẫu vậy, giữa những thăng trầm ấy, vẫn còn những người thợ kiên trì bám nghề, giữ lại “hơi thở” của cha ông để lại.

Sự thiếu vắng lớp trẻ khiến làng nghề ngày càng phụ thuộc vào những người thợ lớn tuổi. Ảnh: Đình Tuyên

Ông Hoàng Văn Lệ - Giám đốc Hợp tác xã đóng tàu thuyền - mộc Trung Kiên chia sẻ: “Nghề đóng tàu không chỉ là kế sinh nhai mà còn là danh dự của cả vùng quê. Bỏ nghề thì dễ, nhưng gây dựng lại thì vô cùng khó. Đây là nghề cha ông truyền lại, còn làm được ngày nào thì chúng tôi cố gắng giữ ngày đó”.

Tại một xưởng đóng tàu trong làng, ông Hoàng Văn Sơn, người đã gắn bó với nghề từ thuở nhỏ, nối nghiệp nhiều thế hệ trong gia đình cho biết, hiện nay chủ yếu nhận sửa chữa tàu. “Từ đầu năm đến nay, xưởng chỉ sửa được vài tàu, tạo việc làm cho khoảng 6 lao động. Giờ chủ yếu làm lấy công, không còn đóng mới nhiều như trước. Khó khăn thì nhiều, nhưng chúng tôi vẫn cố bám nghề để giữ lấy nghề của cha ông”, ông Sơn nói.

Đằng sau mỗi chuyến vươn khơi an toàn là sự tỉ mỉ, kiên nhẫn của những người thợ đóng tàu. Ảnh: Đình Tuyên

Những người thợ ở Làng nghề đóng tàu Trung Kiên hiểu rằng, nếu buông tay, làng nghề có thể dần rơi vào quên lãng. Vì thế, dù thu nhập bấp bênh, họ vẫn lựa chọn gắn bó, không chỉ bằng mưu sinh mà còn bằng trách nhiệm và niềm tự hào với nghề truyền thống.

Với họ, mỗi con tàu được hoàn thiện không chỉ là sản phẩm lao động đơn thuần, mà còn là kết tinh của kinh nghiệm, kỹ thuật và sự tỉ mỉ gần như tuyệt đối. Chỉ một sai lệch nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến độ bền và khả năng vận hành khi ra khơi.

Ông Đậu Xuân Luân - Phó Chủ tịch UBND xã Hải Lộc cho biết: Hiện địa phương chưa có cơ chế cụ thể dành riêng cho Làng nghề đóng tàu Trung Kiên, do chính quyền mới được thành lập nên chưa có điều kiện nghiên cứu sâu và đánh giá toàn diện để xây dựng chính sách phù hợp, thời gian tới sẽ tiếp tục tìm hiểu thực tiễn để có định hướng hỗ trợ phù hợp hơn.

Những khung gỗ, vỏ tàu nằm trơ trọi giữa nắng gió, gợi nhắc về một thời hoàng kim của làng nghề. Ảnh: Đình Tuyên

Giữa những khó khăn hiện tại, người Trung Kiên vẫn nuôi hy vọng về một hướng đi mới, có thể từ sự hỗ trợ chính sách, sự phục hồi của ngành Thủy sản, hoặc những mô hình sản xuất thích ứng với thị trường.