Rác bủa vây rừng ngập mặn ven sông Lam

Thảm họa rác nilon

Trước đây, đi trên đường ven sông Lam, từ thành phố Vinh (cũ) xuôi xuống đô thị biển Cửa Lò, sẽ bắt gặp những thảm rừng bần mướt xanh nối dài, sẽ thấy được hòa mình cùng thiên nhiên, được hít thở không khí trong lành từ hệ sinh thái rừng ngập mặn mang lại. Nhưng nay, trên tuyến đường ven sông Lam dù vẫn nguyên những cánh rừng ngập mặn, nhưng thiếu vắng màu xanh và có vô vàn rác thải nilon vấn vít trên thân, cành mỗi cây bần.

Đường ven sông Lam và rừng bần khu vực xã Hưng Hòa (cũ). Ảnh: Vĩnh Hoàng

Chúng tôi đã chứng kiến cảnh tượng không đẹp mắt này trên những cánh rừng ngập mặn trong ngày đầu tháng 4/2026. Xuất phát từ chân cầu Cửa Hội đến khối Hải Nam - Nghi Hải thì bắt gặp những rặng rừng bần thưa thớt lá, lộ ra trên thân, trên cành không ít rác thải nilon. Thấy sự lạ, chúng tôi men xuống bờ sông Lam, theo những “cầu tàu” bằng tre của ngư dân khối Hải Nam để từ sông quan sát kỹ những cây bần. Từ đây, không khó để thấy rõ những cây bần đang oằn mình gánh chịu từng lớp túi nilon bám chặt lấy thân cành.

Những rặng bần khối Hải Nam, phường Cửa Lò. Ảnh: Vĩnh Hoàng

Hỏi chuyện ngư dân khối Hải Nam, theo họ, tình trạng này có từ đã lâu, nhưng đặc biệt nhiều sau mùa mưa bão năm 2025. “Trong những cơn bão, nước từ thượng nguồn tràn về mang theo đủ loại rác thải. Riêng rác thải nilon, dập dềnh trên mặt sông cho đến khi nước rút bám vào thân, cành những cây bần cho đến nay…” – một ngư dân cho biết.

Bờ sông Lam ở đoạn này cũng có rất nhiều rác thải. Băn khoăn hỏi, rác ở đâu ra mà nhiều vậy? Theo một ngư dân đã lớn tuổi, nguồn phát thải rác có từ nhiều nơi. Rác từ thượng nguồn theo nước lũ dồn xuống dạt lên bờ, rồi từ các vùng dân cư lân cận, và từ các tàu cá. Ông nói: “Khu vực này ngày nào chẳng có người đưa rác ném xuống sông. Ngay cả trên các tàu cá cũng vậy. Ý thức bảo vệ môi trường đang kém. Luật thì đã nghiêm cấm xả rác thải không đúng quy định nhưng vẫn có nhiều người thiếu ý thức. Xử nghiêm vài vụ thì họ mới chừa…”.

Rác thải vấn vít trên thân những cây bần ở khối Hải Nam. Ảnh: Nhật Lân

Ngược lên đoạn qua các khối Xuân Lộc, Cảnh Xuân - phường Vinh Lộc, quang cảnh những cánh rừng bần còn tàn tạ hơn nhiều đoạn qua khối Hải Nam, phường Cửa Lò. Từ đường ven sông Lam nhìn xuống, cũng có thể thấy nilon, vải cũ, bao bì hỏng vấn vít, ken dày trên mỗi cây bần. Xuống sát những rặng rừng bần, rác trên mỗi cây bần nhiều đến nỗi phủ kín thân, cành. Những cánh rừng bần ở đây, đúng nghĩa là những cánh rừng rác.

Các cây bần khu vực khối Cảnh Xuân bị nilon, bao bì, quần áo rách vấn vít trên thân, cành. Ảnh: Nhật Lân

Những ngư dân neo tàu thuyền tại đây nói rằng, đoạn sông này là điểm đón rác. Nhất là vào mùa mưa lũ, rác từ thượng nguồn và các nơi dồn về đều ùn ứ tại đây, rồi tràn vào những cánh rừng bần. Khi nước rút, các loại rác cứng thì dạt vào bãi hoặc dập dềnh trôi nổi trên mặt sông, còn các loại rác mềm như nilon, bao bì, quần áo rách… thì đeo bám, phủ lên những cây bần. Những loại rác này lại rất khó bị phân hủy, thế nên qua mỗi mùa mưa lũ lại tích tụ thêm nhiều.

Các cây bần khu vực khối Cảnh Xuân bị nilon, bao bì, quần áo rách vấn vít trên thân, cành. Ảnh: Nhật Lân

Anh Hoàng Trọng Vinh (trú tại xóm Cảnh Xuân, phường Vinh Lộc) là ngư dân có thuyền neo tại “cầu phao” sát với rừng bần cho biết, vì tình trạng rác thải ùn ứ nên nước sông bị ô nhiễm. Bản thân anh, để không phải lội sông, từ 5 năm trước đã tự làm cầu tre để có lối ra thuyền. Mùa bão năm 2025, lũ đánh gãy cầu tre nên anh phải mua thùng nhựa, gỗ cốp pha bắc tạm “cầu phao” thay thế.

Anh Hoàng Trọng Vinh (trú tại xóm Cảnh Xuân, phường Vinh Lộc) nói về về vấn nạn rác thải trong những cánh rừng bần. Ảnh: Nhật Lân

“Rác nhiều, nước gần bờ ô nhiễm, mùa nóng bốc mùi hôi nồng nặc. Trong khối đã có người mất do lội sông bị nhiễm trùng. Vì vậy tôi phải bắc cầu để sử dụng cho an toàn…” – anh Vinh nói.

Rời khu vực khối Xuân Lộc, Cảnh Xuân ngược lên vùng Hưng Hòa cũ, sông Lam chảy qua vùng này không có những khúc cong mà như một tuyến giao thông thẳng tắp. Dù vậy, trên những cánh rừng bần rộng bạt ngàn ven sông cũng thấy có không ít rác thải nilon.

Bờ sông Lam đoạn qua khối Cảnh Xuân. Ảnh: Vĩnh Hoàng

Huy động lực lượng dọn rác thải: Tại sao không?

Tìm hiểu, sau khi thực hiện chính quyền 2 cấp thì hầu hết những cánh rừng bần bên đường ven sông Lam đều thuộc địa bàn phường Vinh Lộc. Kết nối, UBND phường Vinh Lộc thông tin: Sau những cơn bão năm 2025, tình trạng rác thải ở địa bàn phường và trên dọc tuyến ven sông Lam đặc biệt nhiều. Đáng nói là trên những cánh rừng bần, tồn tại lượng rác thải nilon rất lớn. Trước Tết Nguyên đán 2026, UBND phường Vinh Lộc đã phối hợp với công ty môi trường dọn dẹp rác thải dọc tuyến đường ven sông Lam. Tuy nhiên, đối với rác thải nilon trên những cánh rừng bần thì chưa thể xử lý.

Ông Đoàn Trung Hậu, chuyên viên môi trường phường Vinh Lộc nói về vấn nạn rác thải trong những cánh rừng bần. Ảnh: Nhật Lân

Cùng thực hiện khảo sát tại “điểm nóng” rác thải các khối Xuân Lộc, Cảnh Xuân, ông Đoàn Trung Hậu, chuyên viên môi trường phường Vinh Lộc nhìn nhận, lượng rác thải trên những cánh rừng bần quá lớn. Theo ông Hậu, rác thải không chỉ làm xấu cảnh quan, ô nhiễm môi trường mà hạn chế đến sự phát triển của những cây bần, ảnh hưởng hệ sinh thái rừng ngập mặn. Và để làm sạch được rác thải đang đeo bám, vấn vít trên những cây bần, thì chỉ có thể thực hiện bằng biện pháp thủ công. Với lượng rác thải lớn như vậy, phải huy động rất nhiều nhân lực.

PV Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An tác nghiệp tại rừng bần khu vực khối Xuân Lộc. Ảnh: Nhật Lân

Ông Đoàn Trung Hậu trao đổi: “Để làm sạch được khối lượng rác thải lớn như thế này, bên cạnh sự vào cuộc của phường thì sẽ cần các đơn vị có liên quan phối hợp, đặc biệt là đơn vị quản lý trực tiếp các diện tích rừng ngập mặn ven sông Lam. Vì vậy, chúng tôi sẽ đề nghị lãnh đạo làm việc với Ủy ban MTTQ phường tổ chức phong trào làm sạch môi trường, huy động các đoàn thể tổ chức lực lượng ra quân dọn dẹp. Đồng thời, sẽ làm việc với các đơn vị có liên quan để họ có trách nhiệm, cùng chung tay xử lý vấn đề này để đảm bảo cảnh quan đô thị cho phường Vinh Lộc và tuyến sông Lam”.

Trả lời phỏng vấn của PV Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An, người dân xóm Xuân Lộc, phường Vinh Lộc bày tỏ mong muốn các cánh rừng bần sẽ được làm sạch, tạo cảnh quan, xử lý ô nhiễm môi trường. Ảnh: Nhật Lân

Kết nối với Ban Quản lý rừng phòng hộ Nghi Lộc, đơn vị trực tiếp quản lý rừng ngập mặn ven sông Lam, ông Nguyễn Công Sơn – Giám đốc cho biết: Hiện Ban quản lý 47,13ha rừng tại các xã Nghi Xuân, Phúc Thọ, Nghi Thái (cũ), chưa được giao khu vực Hưng Hòa. Tình trạng rác thải, nhất là nilon bám trên rừng bần, đã tồn tại nhiều năm và gia tăng mạnh sau mỗi mùa mưa lũ, đặc biệt là năm 2025. Dù từng huy động lực lượng xử lý, song rác tích tụ lớn, liên tục nên chưa thể giải quyết triệt để.

Nhiều cánh rừng bần bên tuyến đường ven sông Lam đã thành rừng rác. Ảnh: Nhật Lân

Thông tin đến Giám đốc Ban quản lý rừng phòng hộ Nghi Lộc về ý kiến của cán bộ môi trường phường Vinh Lộc, đề nghị sớm nghiên cứu phương án phối hợp. Ông Nguyễn Công Sơn nhìn nhận, nếu có sự vào cuộc của phường Vinh Lộc thì việc xử lý môi trường trên những cánh rừng bần sẽ có tính khả thi cao. Ông Nguyễn Công Sơn trao đổi: “Chúng tôi sẽ kết nối với UBND phường Vinh Lộc để có phương án phối hợp, tổ chức thu gom, xử lý rác thải trên những cánh rừng bần để trả lại cảnh quan, môi trường, và giúp vùng rừng ngập mặn này phát triển”.

Một cánh rừng bần trên sông Lam. Ảnh: Vĩnh Hoàng

Về các vùng rừng ngập mặn nói chung, mang trọng trách bảo vệ bờ biển, bờ sông, điều hòa khí hậu, hạn chế xói lở, mở rộng diện tích lục địa nhờ bồi lắng phù sa, bảo vệ đê điều…, và là nơi sản sinh ra nhiều loại hải sản, có nhiều loại chim nước, chim di cư và động vật trú ngụ. Rừng ngập mặn ven sông Lam cũng mang những giá trị tương tự. Đồng thời, còn là điểm du lịch sinh thái thực sự lý thú. Để khai thác tiềm năng, trước đây UBND thành phố Vinh (cũ) đã lập đề án quản lý, bảo vệ, trồng mới mở rộng diện tích rừng bần gắn với quy hoạch du lịch sinh thái vùng hạ lưu sông Lam, từ Lâm viên núi Dũng Quyết đến triền đê bao quanh những cánh rừng bần.

Nhắc lại những điều này để thấy, những cánh rừng ngập mặn ven sông Lam rất có giá trị. Và tình trạng rác thải nilon đang vây bủa, bức tử rừng bần thực sự đáng báo động. Hy vọng, các phường Vinh Lộc, Cửa Lò; đơn vị chủ rừng là Ban Quản lý rừng phòng hộ Nghi Lộc, cùng các cơ quan có liên quan sớm vào cuộc.