Sở Nông nghiệp và Môi trường báo cáo UBND tỉnh Nghệ An về hiện tượng cá chết trên sông Lam

Tại báo cáo kết quả kiểm tra, xác định nguyên nhân cá nuôi lồng chết hàng loạt, Sở Nông nghiệp và Môi trường báo cáo UBND tỉnh chi tiết về hiện tượng cá chết trên sông Lam và tại các địa phương.

Cụ thể, chiều tối 3/5/2026 xảy ra mưa lớn kèm giông lốc, gây biến động đột ngột về môi trường nước (nhiệt độ, oxy hòa tan). Hiện tượng thủy sản nuôi chết xảy ra cùng thời điểm sau đợt mưa đá, giông lốc chiều tối 3/5/2026 tại nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh.

Cá nuôi trong lồng bè của người dân xã Anh Sơn bị chết bất thường. Ảnh: CSCC

Tại xã Anh Sơn, hiện tượng cá chết được ghi nhận tại khu vực nuôi cá lồng trên sông Lam, cách xã Nhân Hòa khoảng 15-20 km về phía hạ lưu, thời gian xuất hiện từ ngày 4- 5/5/2026.

Tại xã Đông Thành, các hộ nuôi dọc kênh chính (nguồn từ Bara Đô Lương) ghi nhận cá tự nhiên trên sông và ốc bươu đen trong ao chết nhanh từ ngày 4- 6/5/2026.

Tại xã Giai Lạc, hiện tượng ốc trong các ao nuôi chết hàng loạt xảy ra dọc hệ thống sông Đào bắt đầu từ ngày 4- 5/5/2026. Tại xã Bình Minh, ốc chết tập trung nhiều nhất vào các ngày 4/5 và ngày 5/5/2026.

Tuy nhiên, khu vực cá nuôi lồng trên sông Lam thuộc xã Nhân Hòa, nằm cách Nhà máy Đường Sông Lam khoảng 3 km về phía hạ lưu, không ghi nhận hiện tượng cá chết bất thường.

Đối với sự cố thủng bồn chứa mật của Công ty CP Mía đường Nghệ An, xảy ra lúc 17 giờ 15 phút ngày 3/5/2026, trong điều kiện thời tiết mưa lớn kèm giông lốc và sấm sét mạnh. Nguyên nhân ban đầu được Công ty CP Mía đường Sông Lam xác định là do sét đánh.

Sau khi sự cố xảy ra, công ty đã khẩn trương huy động lực lượng cán bộ, công nhân bao vây ngăn chặn mật chảy tràn, đồng thời bơm hút, dùng bã mía để hút hết lượng mật tràn, vệ sinh khuôn viên khu vực, dùng vôi để khử khuẩn... Đến 17 giờ ngày 4/5/2026, công tác xử lý, khắc phục sự cố hoàn tất, đảm bảo điều kiện an toàn môi trường.

Khu vực bể chứa mật mía bị sét đánh trúng, gây thủng và làm mật tràn ra khuôn viên. Ảnh: P.V

Trước sự cố thủng bồn chứa mật rỉ đường của Công ty CP Mía đường Sông Lam, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với UBND xã Nhân Hòa chỉ đạo công ty thực hiện việc khắc phục sự cố, cải tạo môi trường khu vực mật rỉ tràn ra ngoài. Mặt khác, đã phối hợp với UBND các xã Nhân Hòa, Anh Sơn kiểm tra hiện trạng nhà máy, kết quả khắc phục sự cố tại Nhà máy Đường Sông Lam.

Theo báo cáo của Công ty CP Mía đường Sông Lam và thực tế kiểm tra cho thấy: Hướng tràn của mật rỉ từ bồn chứa chảy ra cổng nhà máy do khu vực giáp bờ sông Lam cao hơn nền mặt bằng khu vực bồn chứa và đường nội bộ; giữa khoảng từ bờ sông Lam và khu vực để bồn có các công trình kiên cố và có tường bê tông cùng một số vật cản khác.

Căn cứ vị trí lỗ thủng và lượng mật rỉ lưu giữ trong bồn trước khi xảy ra sự cố thì ước tính lượng mật rỉ chảy ra ngoài khoảng 300 tấn; theo kiểm đếm thực tế thu hồi vào các bể, thùng, can có sẵn tại nhà máy thì lượng mật rỉ thu hồi được khoảng 276 tấn, một số mật rỉ được thấm vào bã mía thu gom vào kho để nhiên liệu đốt.

Theo hiện trạng địa hình, cao trình mặt bằng, hướng thoát tràn mật rỉ và các công trình ngăn cách cho thấy không ghi nhận dấu hiệu mật rỉ chảy trực tiếp ra sông Lam tại thời điểm kiểm tra.

Trước thực trạng cá nuôi lồng trên sông Lam và ốc nuôi tại ao, hồ bị chết, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã khảo sát hiện trường, lấy mẫu nước mặt sông Lam, sông Đào và mẫu thủy sản bị chết để kiểm tra.

Người dân xã Bạch Ngọc dùng thuyền vớt cá chết trên sông Lam. Ảnh: P.V

Kết quả cụ thể như sau: Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư đo nhanh nước mặt sông Lam tại xã Anh Sơn cho thấy độ pH 7,5; độ kiềm 110; oxy hòa tan (DO) 5mg/L, nằm trong ngưỡng an toàn đối với thủy sản nuôi.

Trung tâm Quan trắc tài nguyên và môi trường lấy 3 mẫu nước mặt sông Lam để phân tích chất lượng môi trường nước mặt (mẫu 1 lấy tại vị trí hạ lưu điểm tiếp nhận nước thải Nhà máy Đường Sông Lam, xã Nhân Hòa; mẫu 2 lấy tại đoạn chảy qua xóm Thanh Sơn 5, xã Anh Sơn; mẫu 3 lấy tại đoạn chảy qua xóm Thắng Lợi, xã Bạch Ngọc). Kết quả phân tích cơ bản 3 mẫu nước sông Lam với 11 thông số, trong đó có 11/11 thông số của 3 mẫu đều đạt cột A, B QCVN 08:2023/BTNMT- Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt.

Trung tâm Quan trắc tài nguyên và môi trường lấy 3 mẫu nước mặt sông Đào (mẫu 1 lấy tại xóm Nam Thượng, xã Giai Lạc; mẫu 2 lấy tại xóm 2, xã Bình Minh; mẫu 3 lấy tại cầu Đông, xã Quỳnh Lưu) để phân tích chất lượng môi trường nước mặt. Kết quả phân tích cơ bản 3 mẫu nước với 11 thông số, trong đó có 11/11 thông số đều đạt cột A,B,C,D theo QCVN 08:2023/BTNMT- Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt.

Chi cục Chăn nuôi và Thú y đã phối hợp UBND và Trung tâm Cung ứng dịch vụ công các xã Giai Lạc, Đông Thành, Bình Minh lấy 3 mẫu ốc gửi Trạm Chẩn đoán xét nghiệm 2 (thuộc Trung tâm Chẩn đoán thú y Trung ương) để xét nghiệm một số bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên thủy sản nuôi theo Thông tư số 04/2016/TT BNNPTNT ngày 07/5/2016 quy định về phòng, chống dịch bệnh thủy sản. Kết quả xét nghiệm cho thấy không phát hiện ký sinh trùng Perkinsus trên các mẫu ốc được kiểm tra.

Người dân thu gom cá chết xử lý nhằm giảm thiểu ô nhiễm. Ảnh: Văn Trường

Để người dân sớm khắc phục hậu quả, ổn định sản xuất, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã hướng dẫn khẩn trương thu gom, tiêu hủy xác thủy sản chết đúng quy định, tránh ô nhiễm thứ cấp và phát sinh dịch bệnh; vệ sinh sát trùng lồng bè, ao nuôi; tạm thời không xuống giống tái sản xuất cho đến khi môi trường ổn định.

Đồng thời, khuyến cáo người dân tạm thời không lấy nước từ sông vào ao khi nguồn nước có dấu hiệu bất thường; hướng dẫn sử dụng vôi nông nghiệp để ổn định độ pH; tăng cường quạt nước, sục khí để đảm bảo oxy cho diện tích chưa bị ảnh hưởng, chủ động phòng ngừa một số vấn đề về môi trường trong nuôi trồng thủy sản.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, đến thời điểm báo cáo UBND tỉnh, chưa đủ cơ sở để kết luận cụ thể nguyên nhân và mối liên hệ giữa sự cố thủng bồn chứa mật rỉ với hiện tượng thủy sản chết hàng loạt.

Lý do vì kết quả đo nhanh và phân tích chất lượng nước mặt sông Lam, sông Đào cho thấy các thông số môi trường cơ bản nằm trong giới hạn cho phép theo QCVN 08:2023/BTNMT; kết quả xét nghiệm cũng không phát hiện ký sinh trùng Perkinsus trên các mẫu ốc được kiểm tra.

Mặt khác, kiểm tra thực tế, cùng tổng hợp báo cáo của địa phương và diễn biến thời tiết cho thấy hiện tượng thủy sản chết xảy ra sau đợt mưa lớn, giông lốc làm môi trường nước biến động đột ngột trên diện rộng, gây sốc đối với thủy sản nuôi.

Cũng qua kiểm tra thực tế, nhiều hộ nuôi ốc với mật độ cao (130 - 300 con/m2), sử dụng nguồn nước cấp trực tiếp từ sông, kênh không qua xử lý; đồng thời, chưa chủ động áp dụng các biện pháp ứng phó khi thời tiết cực đoan xảy ra như xử lý vôi ổn định độ pH, theo dõi chất lượng nước, ngừng cấp nước khi nguồn nước biến động hoặc có dấu hiệu bất thường, dẫn đến thủy sản dễ bị sốc môi trường nước và chết.

Người dân xã Anh Sơn tham gia vớt cá nổi trên sông Lam sáng 4/5. Ảnh: CSCC

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, thời tiết trong thời gian tới tiếp tục diễn biến phức tạp, nguy cơ phát sinh hiện tượng thủy sản chết bất thường và các bệnh thứ phát do môi trường nước biến động, ô nhiễm hữu cơ, suy giảm chất lượng nước nuôi. Vì vậy, cơ quan chuyên môn cấp tỉnh và địa phương cần chủ động phòng ngừa dịch bệnh, ngộ độc đối với thủy sản nuôi.

Trong đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ chủ động tổng hợp, phân tích diễn biến chất lượng môi trường nuôi, tình hình dịch bệnh thủy sản và hiện tượng thủy sản chết bất thường phát sinh trên địa bàn tỉnh; thực hiện lấy mẫu, đánh giá nguyên nhân, kịp thời cảnh báo và tham mưu biện pháp xử lý theo quy định.

Hướng dẫn chuyên môn, kỹ thuật về xử lý môi trường nuôi, phòng ngừa dịch bệnh thủy sản và ứng phó hiện tượng thủy sản chết bất thường; hỗ trợ địa phương xác định nguyên nhân và đề xuất giải pháp hạn chế thiệt hại cho người nuôi. Rà soát, đánh giá các nguồn thải có nguy cơ tác động đến môi trường nước; kiểm tra, xác minh khi có dấu hiệu ô nhiễm và tham mưu xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường…

Đồng thời, đề nghị UBND tỉnh chỉ đạo UBND các xã tăng cường công tác tuyên truyền về các dấu hiệu dịch bệnh, ngộ độc môi trường nước và các biện pháp ứng phó; hướng dẫn người dân áp dụng biện pháp nuôi an toàn sinh học, chủ động theo dõi môi trường, lấy mẫu xét nghiệm định kỳ và phối hợp với cơ quan chuyên môn trong công tác quan trắc, giám sát dịch bệnh.